Τη Δευτέρα 14 Οκτωβρίου πραγματοποιήθηκε εκδήλωση για τον εορτασμό του Μακεδονικού Αγώνα, για όλους τους μαθητές/τριες του σχολείου από τη Δ/ντρια του Σχολείου Σταθώρου Αγλαΐα.
Τη δεύτερη εβδομάδα του Οκτωβρίου, με επίκεντρο τις 13 του μήνα, γιορτάζεται η επέτειος του Μακεδονικού Αγώνα.
Ο Μακεδονικός Αγώνας είναι η ένοπλη αντίδραση των Ελλήνων, από το 1904 μέχρι το 1908, στη βουλγαρική προσπάθεια για επικράτηση στη Μακεδονία.
Όταν η Βουλγαρία απέτυχε να βγει στο Αιγαίο με τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878), προσπάθησε να πετύχει την προσάρτηση της Μακεδονίας – που ήταν τμήμα της παραλυμένης πια Οθωμανικής Αυτοκρατορίας – με άλλον τρόπο. Αποσχίσθηκε από το Πατριαρχείο και δημιούργησε τη Βουλγαρική Εξαρχία. Με Βούλγαρους ιερείς και δασκάλους αποσκοπούσε στον θρησκευτικό προσηλυτισμό και, μέσω αυτού, στην ενδυνάμωση των βουλγαρικών θέσεων στη Μακεδονία. Γιατί στα χρόνια εκείνα οι διακρίσεις των πληθυσμών δε γίνονταν με βάση την εθνική τους ταυτότητα αλλά τη θρησκευτική τους επιλογή.
Όταν οι Βούλγαροι κατάλαβαν ότι μ΄ αυτόν τον τρόπο δεν μπορούσαν να επιβληθούν, κατέφυγαν στα όπλα και τη βία. Άρχισαν να στέλνουν στη Μακεδονία αντάρτες (κομιτατζήδες) και πράκτορες που πίεζαν τους κατοίκους, ιδίως τους ιερείς και τους δασκάλους, να δηλώσουν ότι είναι εξαρχικοί, ότι δηλαδή ανήκαν στην ανεξάρτητη βουλγαρική εκκλησία.
Οι Έλληνες αντιμετώπισαν αποτελεσματικά τη βουλγαρική απειλή. Πρωτοπόροι του Μακεδονικού Αγώνα στάθηκαν ο Ίων Δραγούμης κι ο μητροπολίτης Καστοριάς Γερμανός Καραβαγγέλης. Ο Ίωνας Δραγούμης (γιος του πρώην υπουργού Στέφανου Δραγούμη) το 1902 ήταν υποπρόξενος στο Μοναστήρι και φρόντισε να οργανωθεί ως αντίβαρο στην ΕΜΕΟ (Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση των Βουλγάρων) μια ελληνική μυστική οργάνωση στη Μακεδονία με την ονομασία «Άμυνα». Ο Δραγούμης δρούσε μυστικά, χωρίς να έχει σχετική ενημέρωση η ελληνική κυβέρνηση.
Αλλά και η κοιμισμένη μέχρι τότε Αθήνα αφυπνίσθηκε. Τον Νοέμβριο του 1904 ιδρύθηκε στην Αθήνα το «Ελληνικό Μακεδονικό Κομιτάτο» υπό την προεδρία του Δημητρίου Καλαποθάκη, διευθυντού της εφημερίδας Εμπρός. Με τον ίδιο σκοπό ιδρύθηκε η «Μακεδονική Φιλική Εταιρεία». Το έργο του Ίωνα Δραγούμη, όταν μετατέθηκε στη Φιλιππούπολη, συνέχισε ο αντικαταστάτης του Φίλιππoς Κοντογούρης.
Την άνοιξη του 1904 στάλθηκαν μυστικά στη Μακεδονία τέσσερις παράξενοι ζωέμποροι. Στην πραγματικότητα ήταν αξιωματικοί του ελληνικού στρατού. Ανάμεσά τους κι ο Παύλος Μελάς, υπολοχαγός του ελληνικού στρατού και γαμπρός του πολιτικού Στέφανου Δραγούμη. Μετά από δυο δοκιμαστικές αναγνωρίσεις του χώρου, βρέθηκε για τρίτη φορά στη Μακεδονία με το ψευδώνυμο Μίκης Ζέζας, ως επικεφαλής 35 ανδρών, που ήταν Μακεδόνες, Μανιάτες και Κρητικοί, για να συντονίσει τον αγώνα εναντίον των εξαρχικών. Οι περιοδείες του Παύλου Μελά άρχισαν να τονώνουν το ηθικό των πατριαρχικών και να ενοχλούν τις βουλγαρικές ομάδες, ενώ πολλά εξαρχικά χωριά επανήλθαν στο Πατριαρχείο. Στις 13 Οκτωβρίου 1904 ο Βούλγαρος κομιτατζής Μήτρος Βλάχος κατάφερε να κατευθύνει τους Τούρκους πάνω στον Π. Μελά, ο οποίος τραυματίσθηκε θανάσιμα στη Στάτιστα, από μια μόνο βολή όπλου και πέθανε σύντομα. Ο θάνατός του, αντί να αποθαρρύνει, θέριεψε τον Αγώνα. Τότε, από κάθε μεριά της ελληνικής γης, από τη Βόρεια Ήπειρο ως την Κρήτη, άρχισαν να καταφθάνουν γενναίοι μακεδονομάχοι, που έμειναν γνωστοί με τα ψευδώνυμά τους: Ακρίτας, Νικηφόρος, Βάρδας, Τέλος Άγρας. Αυτοί συνεργάστηκαν με τους ντόπιους οπλαρχηγούς, όπως τον Νίκο Πύρζα, τον καπετάν Κώτα κ.ά., για να πολεμήσουν ως αντάρτες τους Βούλγαρους κομιτατζήδες.
Μεγάλος αγώνας έλαβε χώρα στην ελώδη λίμνη των Γιαννιτσών. Οι Έλληνες και Βούλγαροι αντάρτες κατασκεύαζαν τεχνητές νησίδες με καλύβες μέσα στον βάλτο που τις χρησιμοποιούσαν ως ενδιαίτημα και ορμητήριο. Βαθμιαία οι Έλληνες απώθησαν τους κομιτατζήδες και απέκτησαν τον έλεγχο στο μεγαλύτερο μέρος της λίμνης, αλλά δεν κατάφεραν να επικρατήσουν ολοκληρωτικά. Ο καπετάν Άγρας προσπάθησε να πάρει με το μέρος του μερικούς κομιτατζήδες που του φάνηκαν να είναι αμφιρρέποντες, αλλά αυτοί τον ξεγέλασαν και τον σκότωσαν.
Οι Οθωμανοί διοικητές τον πρώτο χρόνο της δράσης των ελληνικών σωμάτων ενδεχομένως δεν επενέβαιναν εναντίον τους, γιατί έβλεπαν τους Έλληνες ως αντίβαρο στη βουλγαρική επαναστατικότητα. Το Μακεδονικό Κομιτάτο, στελεχωμένο από άνδρες όπως τον Δημήτριο Καλαποθάκη, διαφώτιζε την ελληνική και ευρωπαϊκή κοινή γνώμη για όσα συνέβαιναν στη Μακεδονία και συνέβαλε τα μέγιστα στην οργάνωση του Μακεδονικού Αγώνα, αρχικά χωρίς την ανάμειξη του ελληνικού κράτους και έπειτα με τη συγκαλυμμένη βοήθειά του, με πρωθυπουργό τον Γ. Θεοτόκη.
Το 1908 πραγματοποιήθηκε η επανάσταση των Νεοτούρκων οι οποίοι έδιναν υποσχέσεις για δημοκρατικές διαδικασίες σε όλους τους κατοίκους της οθωμανικής αυτοκρατορίας, δημοκρατικό Σύνταγμα, συμμετοχή μη Τούρκων στην Εθνοσυνέλευση και γενική αμνηστία, οπότε ο Μακεδονικός Αγώνας διακόπηκε. Πραγματοποιήθηκαν τότε στη Θεσσαλονίκη συγκεντρώσεις του κόσμου σε πλατείες και εκφωνήθηκαν λόγοι που γέμιζαν ενθουσιασμό στο πολυεθνικό ακροατήριο. Σύντομα όμως αποδείχθηκε ότι οι Νεότουρκοι εθνικιστές είχαν ως σκοπό να ανήκει «η Τουρκία στους Τούρκους» και οι λοιποί κάτοικοι της οθωμανικής αυτοκρατορίας έπρεπε να εξωθηθούν σε αποχώρηση από τα τουρκικά εδάφη (εθνοκάθαρση) ή και να δολοφονηθούν (γενοκτονία).
Με τον Μακεδονικό Αγώνα υποστηρίχθηκε σθεναρά η Ελληνικότητα της Μακεδονίας και η θρησκευτική παραμονή της κάτω από τη σκέπη του οικουμενικού Πατριάρχη. Με τους Βαλκανικούς πολέμους 1912-1913, που ακολούθησαν τέσσερα χρόνια αργότερα, απελευθερώθηκαν η Μακεδονία και η Ήπειρος και διπλασιάστηκε η έκταση της Ελλάδας.
